Bókasafnsfræðingur á Scienceblogs

Scienceblogs er heimasíða sem ég skoða reglulega. Þetta er safn bloggsíðna um ýmiss konar fræði. Þar hefur ekki verið mikið um bókasafnsfræði, en þó er einn bókasafnsfræðingur þar. Confessions of a Science Librarian er blogg bókasafnsfræðingsins John Dupuis, en hann er einnig með gráðu í tölvunarfræði.  Ég mæli með þessu bloggi fyrir þá sem vilja fylgjast með, en hann er nokkuð duglegur að blogga. Hversu oft segi ég „blogg“ í þesssari bloggfærslu?

Heimasíða

Ég á víst að búa til heimasíðu fyrir internetkúrsinn sem ég er í. Hún þarf ekki að vera of flókin en þarf að uppfylla nokkur skilyrði (hverjum hefði dottið það í hug?). Stefnan hjá mér er að útbúa tenglasíðu fyrir upplýsingalæsi. Ég var þó í miklum vandræðum með að ákveða hvort ég ætti að hafa heimspekileg efni eða um upplýsingalæsi, en ég er með BA í heimspeki og hef enn gaman af því að lesa og kynna mér allt sem viðkemur því.

Ég held að ég sé nokkurn veginn kominn með uppsetninguna en ég á auðvitað eftir að bæta mikið. Ef einhverjir hafa áhuga á að sjá síðuna er hægt að skoða hana hér. Ég nota TextWrangler til að vinna síðuna, sem er eins og Notepad++ fyrir makka. Ég hef nokkuð gaman af þessu og stefni á að halda áfram eftir að námskeiðinu lýkur.

Ég renni Validator í gegn eftir hverja breytingu til að sjá hvort uppsetningin samræmist ekki örugglega XHTML og CSS stöðlunum. Hingað til hefur það heppnast.

MLIS ritgerð

Tæknilega séð er ég að vinna að MLIS ritgerð í bókasafns- og upplýsingafræði, og ef allt gengur samkvæmt áætlun skila ég henni í vor. Á haustönn tek ég námskeiðið Eigindlegar rannsóknaraðferðir I og tek viðtöl sem eiga að fara í ritgerðina.

Þetta á víst að vera eigindleg rannsókn og viðfangsefnið er siðræn notkun rafrænna upplýsinga hjá grunnnemum í háskólanum. Ég hef aldrei lært eigindlegar rannsóknaraðferðir og er því að læra grunnatriðin á sama tíma og ég vinn ritgerðina.

Það hefur þó gengið sæmilega. Ég næ einhvern veginn að spyrja, hlusta og taka upp (reyndar er frekar létt að taka upp). Að vísu er ég búinn að taka nógu mörg viðtöl fyrir námskeiðið en ætti þó líklega að taka fleiri á önninni. Sjáum til.

„Rannsóknin“ fjallar um ákveðinn þátt upplýsingalæsis. Athyglisvert væri að vita hversu margir þekkja hugtakið „upplýsingalæsi“, ég efast um að margir geri það. En maður veit aldrei. Þarf að þekkja hugtakið til að kunna vinnubrögðin sem er ætlast til að maður tileinki sér? Ég held ekki. Ef við lítum á upplýsingalæsi eins og að læra tungumál eins og William Badke segir, þá er vel hægt að kunna heilmikið í tungumáli án þess að vera meðvituð/meðvitaður um málfræðina. Eða jafnvel heiti tungumálsins, börn byrja ekki á að læra hvað móðurmálið þeirra heitir áður en þau fara að læra tungumálið. En nóg um það.

Yfirflæði upplýsinga

Um daginn rakst ég á stutta grein sem heitir Information Overload? Maybe Not eftir William Badke. Hún er nokkuð athyglisverð og mér datt því í hug að blogga um hana. Hún fjallar um algenga pælingu hjá bókasafnsfræðingum: við erum að drukkna í upplýsingum.

Í annarri efnisgrein grípur hann til eftirfarandi líkingar varðandi leitir og leitarheimtur: ef þú ert glorsoltin/n og einhver sýnir þér borð með 40.000 hamborgurum, ferðu þá og tekur sýnishorn af öllum þar til þú finnur þann rétta? Badke segir nei, þú tekur þann fyrsta (og kannski tvo til þrjá í viðbót ef þú ert mjög svöng/svangur) og hunsar hina.

Sérstök líking en skemmtileg.

En höldum áfram. Netkynslóðin gerir svipað við upplýsingar: tekur það sem kemur fyrst og pælir lítið í hinu. Badke segir vera þrjá kosti þegar kemur að kennslu í upplýsingalæsi:

1) Láta nemendur í friði. Þrátt fyrir kennslu virðist vera erfitt að fá fólk til að taka upp þau vinnubrögð sem kennd eru. Þrátt fyrir að hugtakið hafi verið til staðar í nokkurn tíma virðist það ekki komast almennilega inn í skólakerfið. Svo eru leitarvélar að verða betri. Það þýðir þó ekki að auðveldara verði að finna gæðaefni, og eftir því sem magn upplýsinga eykst þeim mun mikilvægara verður upplýsingalæsi.

2) Kenna grunnatriðin en sleppa afganginum. Þetta er pragmatísk nálgun. Fólk getur notað Google og Google Scholar en það kemur þeim vel að læra að nota það á árangursríkari hátt. Sama gildir um gagnasöfn og þess háttar, það getur verið flókið að vinna með þau en þá er gott að fá nokkur einföld atriði. Flestir munu hvort sem er einungis nota frekar lítinn hluta af því sem þeir kunna. Raunin er sú að upplýsingalæsi er ekki eitthvert skammtímaatriði og það virðist ekki síast inn í fólk. Badke líkir upplýsingalæsi við að læra tungumál. Það er flókið fyrirbæri og mörg ár tekur að öðlast vald á því.

3) Gera að grundvallaratriði. Þetta er líklega erfitt í framkvæmd. Nemendur nenna varla að hafa of mikið fyrir því að finna upplýsingar þegar það virðist nóg að fara bara á Wikipedia (Wikipediu?) til dæmis. En það sem kennarar upplýsingalæsis kenna er hvernig á að vinna með efni frekar en bara að taka við því. Þetta er eitthvað sem er mun gagnlegra en það eitt að geta tekið á móti upplýsingum.

Hvert á að halda? Það er rétt að við erum að drukkna í upplýsingum og auðvelda leiðin er að finna bara það aðgengilegasta frekar en það besta. Það er þó ekki góð leið. Badke endar greinina svo á því að segja að við eigum að setja upplýsingalæsi sem grundvallaratriði í öllu námi.

Það hvernig fara á að því er svo annað mál.

 

Greinin: Badke, W. (2010). Information Overload? Maybe Not. Online, 34(5), 52-54.

Um leitarvélar og notendur þeirra

Hér mun ég segja stuttlega frá því sem kemur fram í greininni Search engine user behaviour: How can users be guided to quality content? eftir Dirk Lewandowski. Í greininni fjallar um þróun leitarvéla og hvernig fólk notar þær. Þetta verður að mestu einfaldur útdráttur þar sem ég er ekki vel að mér í efninu og reyni með þessu móti að átta mig á innihaldi textans.

Hvernig á að nota leitarvélar? Yfirleitt eru leitir byggðar á fáum orðum og fólk á það til að skoða einungis niðurstöðurnar sem birtast á fyrstu síðunni og einblínir jafnvel aðeins á efstu niðurstöðurnar, sem notandinn sér án þess að skoða alla síðuna. Margir notendur telja þetta fullnægjandi.

Skipta má leitum í þrjá flokka:

(1) upplýsandi (e. informational);

(2) stýrandi/leiðandi (e. navigational);

(3) framkvæmandi (e. transactional) (Broder, 2002).

Samkvæmt Broder snúast upplýsandi leitir aðeins um upplýsingar um ákveðið efni. Nóg er að athuga eina eða nokkrar síður. Stýrandi/leiðandi leitir leiða notendur á síður sem notandinn þekkir eða telur að séu til. Sem dæmi um stýrandi leit er leit að heimasíðu einstaklings eða stofnunar. Framkvæmandi leitir krefjast meira en bara að finna síðuna, þá er til dæmis verið að ná í forrit, kaupa vöru eða frekari leit í gagnagrunni. Þá geta margar niðurstöður komið til greina.

Hvernig er röð vefsíðna í leit valin? Gæði síðna eru metin út frá mismunandi hliðum. Algengast er það sem kallast „link-based popularity“, sem snýst um að síða sem margar síður vísa í sé mikilvægari en þær sem fá færri vísanir á sig. Einnig er hægt að meta út frá „ferskleika“, hversu nýlegt efnið er. Það á til dæmis við um síður tengdar sjónvarpsþáttum sem eru í gangi. Svo er hægt að flokka síður eftir staðsetningu, í sumum tilfellum eiga heimasíður til dæmis við um Ísland en ekki Bandaríkin.

Í niðurstöðum má sjá hlekki sem vísa á aðra gagnagrunna, en það fer eftir eðli leitarinnar hvað birtist. Leitarvélar hafa breyst síðan greinin var skrifuð en grunnurinn er sá sami. Ef leitað er að David Bowie á Ask (sem er dæmi beint úr greininni), þá er enn margt líkt þótt uppsetningin sé önnur. Vísað er á ljósmyndir og myndbönd, tengdar leitir, opinbera síðu Bowie og inn á gagnagrunna svo sem IMDB (Internet Movie Database) og Wikipedia auk spurninga tengdum Bowie. Þannig má nálgast fleiri gagnagrunna í gegnum leitarvélina, jafnvel án þess að leita að gagnagrunnunum sjálfum.

Lewandowski veltir því fyrir sér hvort notendur viti af hinum mismunandi gagnagrunnum sem bókasöfn bjóða aðgang að. Ef sú er ekki raunin, þá þyrftu bókasöfn að auglýsa það. Bókasöfn geta lært ýmislegt af leitarvélum. Notendur bókasafna vita oft ekki af öllum þeim möguleikum sem þeir hafa aðgang að. Í lok greinarinnar segir hann að bókasöfn ættu að bjóða upp á sínar eigin akademísku leitarvélar og hefur Google Scholar sem viðmið. Það ætti að vera betra efni og niðurstöðurnar ættu að koma skýrar fram.

Eins og leitarvélar virka núna, þá er t.d. Google mjög góður byrjunarreitur. Segjum að við vitum hvað höfundur greinarinnar hér að ofan heiti og að hann hafi skrifað „eitthvað um user behaviour“ – en við vitum ekki nákvæmlega hvað. Þá getum við leitað að „dirk lewandowski user behaviour“ og strax sjáum við nothæfar niðurstöður. Hægt er að finna glærur og útdrátt, en ekki allan textann. Við getum þó komist að því hvar greinin birtist. Nú kemur sér vel að þekkja til sérhæfðari leitarvéla.  Við getum farið inn á síðu Þjóðarbókhlöðunnar eða inn á Hvar.is og fundið textann út frá tímaritalistunum inn á síðum þeirra.

Greinin: Lewandowski, D. (2008). Search engine user behaviour: How can users be guided to quality content?. Information Services & Use, 28(3/4), 261-268. Sótt 26.9.2010: http://www.bok.hi.is

Ath. einnig: Broder, A. (2002). A taxonomy of web search. SIGIR Forum, 36(2), 3-10. Sótt 26.9.2010: http://doi.acm.org/10.1145/792550.792552

Alexandríuyfirlýsingin um upplýsingalæsi og símenntun

Samkvæmt Alexandríuyfirlýsingunni eru upplýsingalæsi og símenntun „leiðarljósin í upplýsingasamfélaginu þar sem þau [vísa] veginn til framfara, hagsældar og frelsis“.

En hvað felst í hugtakinu „upplýsingalæsi“? Ekki er nóg að vita að þörf er á upplýsingum. Með upplýsingalæsi öðlast einstaklingur færni í að „finna, meta gildi, nota og vinna úr upplýsingum í menningarlegu og félagslegu samhengi“. Það snýst því um að beita gagnrýnni hugsun á það sem við lesum. Yfirlýsingin gerir ráð fyrir tengslum á milli upplýsingalæsis og símenntunar, í raun er upplýsingalæsi hæfni sem er nauðsynleg á þessari öld upplýsinga sem við erum öll þátttakendur í.

Eins og staðan er í dag, þá hættum við aldrei að mennta okkur. Starfsstéttir nútímans gera að miklu leyti ráð fyrir því að við höldum þekkingu okkar við og bætum við hana samhliða framförum þjóðfélagsins. Við þurfum að vita hvernig við nálgumst og notum viðeigandi upplýsingar hverju sinni. Ekki er nóg að kunna að „googla“, heldur er einnig þörf á að meta það sem kemur upp í leit. Ef leitað er að „dowsing“ á Google koma bæði upp vefsíður þar sem fyrirbærið er lofað og þar sem það er gagnrýnt. Upplýsingalæs einstaklingur þarf að geta metið efnið sem hann finnur. Ef einhver leitar að „dowsing“ og kemst að því að það virkar, þá leyfi ég mér að fullyrða að hann er ekki upplýsingalæs.

Heimild: Alexandríuyfirlýsingin um upplýsingalæsi og símenntun. (2006). Astrid Margrét Magnúsdóttir þýddi [rafræn útgáfa]. Fregnir, 31, 16.

Nýtt blogg

Þetta er ný bloggfærsla á nýju bloggi. Bloggið verður líklega tengt bókasafns- og upplýsingafræði, en sjáum til. Erfitt að segja til um það.